foto: Canva
Tokom praznika, i to posebno onda kada padnu prve pahulje snijega, svi smo mi navikli da se okrećemo tipičnom božićnom repertoaru, pretežno rezervisanom za američke novogodišnje filmove, bilo da se radi o Home Alone, bilo da su u pitanju crno-bijele porodične romantične komedije iz 60-ih godina prošlog mjesta. Kako god, čini se da uporno zaboravljamo na obilje onog što domaća kinematografija ima da ponudi tokom ovih idiličnih dani. Važno je, pritom, napomenuti da pod tim ne mislim samo na kultne filmove kojima znamo replike zbog njihovog neprestanog repriziranja, koje se pak udvostručava u periodu praznovanja, zbog čega smo skloni da ih nazivamo ,,prazničnim“ filmovima. U tu kategoriju, naprimjer, nezaobilazno upadaju svi filmovi iz serijala Hajde da se volimo sa Lepom Brenom, iako se radnja paradokaslno pretežno odvija na morskim lokalitetima pod mediteranskim suncem. Upravo zbog toga ova lista ponudiće vam domaće filmove, koji se smatraju (čitaj: ja smatram) božićnim, ne zbog televizijskog repriziranja tokom januarskih prazničnih dana, nego zbog cjelokupne atmosfere unutar njih, zimskog doba, topline boja, mekoće kaputa, prenakićenih jelki po ćoškovima socijalističkih stanova, jugoslovenskih novogodišnjih dočeka i poneke pahulje zalutale u dubini kadra.
Šta se zgodi kad se ljubav rodi (1984)
Šesti (valjda?) dio glavne i odgovorne praznične reprizne TV franšize Žikina dinastija. I mada se svi filmovi iz ovog serijala o ljubavnim (ne)zgodama mogu koncipirati kao praznične, jer ih, jelte, vrte u nedogled uoči, tokom i neposredno nakon Božića, ovaj se izdvaja po svom prohladnom tonu, ruskim šubarama i putovanjima u Moskvu kao da je to neko selo pored Beograda, a ne prestonica u drugoj državi udaljenoj 2000 kilometara. Ipak, nekako ništa ne budi asocijacije na snijeg, zimu i pahulje bijele kao upravo ta prestonica, o čijem mrazu je i Bajaga pjevao u svojoj ,,Tamari“ koju je Miša kasnije puštao svojoj Nataši preko telefona na žicu, onda kada je komunicirati bilo mnogo teže, dok je nasuprot tome, ironično, sporazumijeti se bilo lakše.
Ljubavni život Budimira Trajkovića (1977)
Kad smo već započeli sa tinejdžerskim ljubavnim zgodama i prvim romansama, da nastavimo u tom smjeru. Zbog prirode posla oca 17ogodišnjeg Budimira Trajkovića, njegova porodica prinuđena je na neprestano kretanje i iznenadne selidbe, kada god negdje treba da se gradi novi most. Jer za razliku od njih, mostovi ostaju na jednom mjestu i nepomično stoje, a nakon izgradnje dalje intervencije im nisu potrebne. To našem Budimiru posebno zasmeta kada se zaljubi u komšinicu iz zgrade u kojoj bi da se konačno skuće i ne idu dalje. Vjerovatno sada mislite ,,sve je to lijepo, ali gdje je u svemu tome Božić?“, a ne znate da Budimir svoju prvu simpatiju vodi na dejt na novogodišnji vašar na sajmu i ne znate kako se na novogodišnju noć voze gore-dole liftom pritiskajući naizmjenično prvi i poslednji sprat u zgradi ne bi li kupili sebi što više zajedničkog vremena u tajušnom prostoru. Jedan od ljepših kadrova u našoj kinematografiji je onaj kada se tu scenu vidimo spolja, kao nemi posmatrači ispred njihove zgrade – sve je potonulo u zimski mrak, osim svjetla u liftu koji se šizofreno penje i spušta.
Te noći (1958)
Da malo razbijemo niz i začinimo stvari vratićemo se još nekih 20ak godina unazad, baš tamo u crno-bijelu sliku. Crno-bijeli filmovi su ionako u nezahvalnom položaju, kao nešto na šta se gleda kao prastaro i samim tim često i negledljivo. Čak i onda kada se o njima priča, i to baš onim božićnim, misli se na staroholivudske klasike, porodične drame ili romantične komedije iz 30-ih sa Ketrin Hepburn. Međutim, slabo ko zna da i mi imamo pandan božićnim filmovima iz 20. vijeka poput The Apartman ili The Shop Around the Corner, a osudiću se, vrlo pristrasno i posve subjektivno, da kažem i boljim od njih. Takav je i ovaj film Jovana Živanovića – moralne dileme, radnička klasa i ljubavni trougao ukrštaju svoje snage u jednoj novogodišnjoj noći Jugoslavije 50-ih godina.
Kaži zašto me ostavi (1993)
Šta ide bolje zajedno no ratne traume i Nova godina? Ovaj film je nekako morao da se nađe na ovoj listi domaćih novogodišnjih filmova, bez obzira na svu jad, čemer i bol ili baš uprkos tome. Besciljna lutanja po hladnom Beogradu, vožnje starim tramvajima i gluvarenja po grobljima. Novogodišnja proslavljanja i onda kada vam ni do čega nije, sve u dimu, balonima i haosu, jer niko nikad nije rekao da praznični filmovi kanonski nužno moraju da budu bezbrižni i srećni, a ovaj to definitivno nije. Ipak prožme se tu i tamo ponešto zbog čega naivno povjeruješ da možda i vrijedi živjeti, a tu je i jedna scena u fotoautomatu antipodna onoj kultnoj iz filma Buffalo 66 i još jedna kada obijaju kiosk kao najromantičnija u srpskom kinematografskom nebu. A gdje je romansa, tu su i praznici – ili je obrnuto. Kako god, ne idu jedno bez drugog, a ovo sve se događa na noć dočeka Nove godine.
Kako je propao rokenrol (1989)
Možda i najprepoznativljiji sa ove liste (dobro, posle Žikine dinastije, podrazumijeva se). I kao što sam već rekla stvorena nam je ta iluzija da svaki domaći film jeste praznični film ukoliko se dovoljno puta tokom novogodišnjih i božićnih praznika pusti na TV-u. Ipak, jedan od onih rjeđih koji opravdano nose tu titulu, jer ispunjavaju imaginarne kriterijume prazničnog filma, u prostorno-vremenskom i estetskom okviru. Ponovo novogodišnja noć, ovog puta dosta manje čemerna i maskenbalski tematizovana. Vampir, oštrina Anice Dobre, slušanje ploča i bacanje tanjira, kako to uostalom jednoj proslavi praznika i dolikuje.
Autorka: Vedrana Bogdanović